Cmentarz wojenny (kwatera wojenna) Nisko (Barce), pow. niski woj. podkarpackie

Uzupełnienia do cmentarza woj Maryniów, gm. Milejów, pow. Łęczna, woj. lubelskie.
Tomasz Nowakowski, płk SG w st.spocz.

Mimo trudności z uzyskaniem dokumentów źródłowych, kwatera wojenna w Nisku Barcach (pierwotnie istniejąca jako samodzielny obiekt) została przeze mnie opisana stosunkowo dokładnie – możecie się z tymi opracowaniami zapoznać na FB Fundacji Przywróćmy Pamięć w postach z dn. 21 maja 2021, 16 stycznia 2024 oraz na naszej stronie www.przywrocmypamiec.pl w zakładce „Nisko Barce cmentarz wojenny”. Kontynuując badania dotyczące w szczególności cmentarzy wojennych na Lubelszczyźnie, co i rusz natrafiałem na różne dokumenty dotyczące pochówków z różnych okresów w Nisku. Jest to poniekąd logiczne, bo Nisko było naturalnym kierunkiem ewakuacji rannych i chorych z terenu Lubelszczyzny – tu pacjenci docierali w konnych kolumnach sanitarnych (w załączeniu), by po niezbędnym zaopatrzeniu zostać załadowani do pociągów sanitarnych, rozwożących ich do szpitali na głębokich tyłach po całej monarchii. Na publikowanej liście zwraca uwagę duża liczba osób służących, bądź też zatrudnionych jako pracownicy cywilni w najróżniejszych formacjach bądź służbach tyłowych, znajdujemy też jeden przypadek mieszkańca Niska bądź jego najbliższej okolicy. Nie udało mi się stwierdzić, do których z nr grobów na załączonym planie, odnoszą się numery grobów podane przy niektórych z nazwisk (tj. pisane czerwonym czy czarnym atramentem). Właściwą orientację cmentarza podaje wcześniejszy rysunek roboczy, jeszcze bez naniesionej numeracji grobów, powstały zapewne pod koniec 1917 r.

Co do historii powstania cmentarza wojennego w Barcach wg stanu z 1913 r. ujętego przez kartografów austro-węgierskich, w tej okolicy nie było żadnego cmentarza. Pierwotnie działka (rolna) stanowiła własność Walentego Risa, gospodarza z Warchołów i znajdowała się na tyłach ówczesnej leśniczówki. Dopiero mapy WIG z okresu międzywojennego uwidaczniają cmentarz w Barcach. Jakkolwiek był on znacznie mniejszy niż obecnie, to nadal znajduje się w tym samym miejscu, choć otoczony cmentarzem komunalnym i parafialnym.

Tu jeszcze osobista refleksja: nad Niskiem ciąży coś w rodzaju „klątwy Tutanchamona”. Przejawia się ona wyjątkowym brakiem dokumentacji dotyczącej cmentarzy wojennych. Nie miała z tym nic wspólnego c. i k. Inspekcja Grobownictwa Wojennego Przemyśl, po latach prowadzonych przeze mnie badań widać bowiem, że jej personel pracował rzetelnie i z zaangażowaniem, na tyle na ile pozwalały siły dedykowane do tych zadań. Kłopoty z dokumentami są raczej wynikiem przekazania ich w swoim czasie do Lwowa, a następnie z zawirowań geopolitycznych z przeszłości, powodujących że zbiór ten jest obecnie w stanie w jakim jest. Jednak podejście władz powiatu Nisko do cmentarzy wojennych już w okresie II RP było co najmniej ambiwalentne. Np. kiedy na przełomie 1930/31 r. Minister Spraw Wewnętrznych, próbując zgromadzić materiały do ewidencji cmentarzy wojennych w Polsce, zażądał za pośrednictwem wojewodów ujednoliconej informacji o wszystkich obiektach z ich obszaru terytorialnej odpowiedzialności, Starosta powiatu Nisko nie podjął odpowiednich działań, co znalazło odzwierciedlenie w piśmie Wojewody Lwowskiego do Ministra SW z 21 lutego 1931 r. To fatum trwa nadal: również obecnie miejscowe władze samorządowe nie kwapią się zbytnio do wspierania jakichkolwiek inicjatyw upamiętnienia poległych, zasłaniając się faktem, że obecny cmentarz stanowi tylko częściowo należy do gminy, a w części należy do miejscowej parafii.

Auer August, Kan. Kuk FKR 42, *1893 Amstetten, +27.07.1915
Borčič Dane, LstInft., kk Etappenbaon 5, 3 Kp., *1882 Lokve, +17.08.1915, Gr. 35
Cieśla Mateusz, ZivArb, Fouragezug nr 3 (pociąg żywieniowy), *1889 Wojnarowa, +27.07.1915
Dworak Johann, Ptrf., kk LUR 7, 4 Esk., *1883 Kernau, + lato 1915
Dąbrowski Marcin, cywil, *1859 Nisko, +11.08.1915, Gr. 27
Dziedzic Jan, Korp., VerpflegAbt Nr 2, *1891, 29.07.1915
Gyebroczki Gabor, TrSold. Kuk TrainDiv nr 6, *1881 Nyegerghaza, +4.09.1915, Gr 59
Horvath Julius, ZivKutsch., Pferdfeldbahn Nr 2, 1 Sekt., 1 Zug, 1889 Nagycsap, +30.12.1915, Gr. 101
Kamiński Paul, Kan., kuk FKR 29, *1891 Komarnica, +26.07.1915
KiřtekWenzel, Inft., kk LIR 8, 2 Kp., *1895 Pisnice, +6.08.1915, Gr. 23
Kozak Alois, Kan., kuk FKR 26, *1893 Břežan, +11.08.1915, Gr. 30
Kuc Jan, ZivKutsch., SchlachtviehDep.14, *1878 Milczyce, +18.10.1915, Gr. 79
Mensela Anton, TrSold kuk TrDiv. Nr 2, *1887 Chodokówka, +29.07.1915
Nowak Józef, Inft., kuk IR 18, *1892 Rechusice, +24.07.1915
Oszvatics Istvan, LstInft., ku LIR 18, Kp 1, *1873 Totkeresztur, +1.12.1915, Gr. 91
LewasiczLászló/Ladislaus, Inft. kuk IR 10, 4 Kp., *1895 Vizszentgyörgy, Zala, +10.08.1915, Gr. 26
Paulitis Alois, Korp., kuk IR 55, 12 Kp., *1889 Langsteg, +1.11.1915, Gr. 82
Petrula Ludwig, Ptrf., kk LUR 7, 5 Esk., *1886 Sedliszer, +lato 1915
Pritz Karl, Gefr. EtappenBackSekt 4, *1882 Ybbs, +29.07.1915
Reichelt Wenzel, LstInft., kk LstIBaon Nr 81, *? Liboch, +19.09.1915
Reinberger Georg, Gefr., kk EisbhnSichAbt Kdo Nisko, *1875 Steinau(Kamień), +27.07.1915
Rekniecki Jan, ZivArbt, MilArbAbt nr 5, *1893 Raba Niżna, +24.07.1915
Ruryk Michael, Inft., kuk IR 55, *1894 Woteckowce, +26.12.1915, Gr. 98
Schwarzl Alfred, LstInft., kk LIR 28, 4 Kp., *1877 Wien, +23.08.1915, Gr. 47
Simm Franz, ZivArb., ArbAbt. Nr 3, *1879 Tuln, Neustadt, +4.09.1915, Gr. 60
Simunek Frantisek, Meldereiter, kk LIR 11, *1893 Smichov, +22.08.1915, Gr. 45
Słupek Józef, Korp. , kk LIR 34, 2 Kp., *1893 ?, +6.08.1915, Gr. 22
Tannhofer Josef, Inft. kuk IR 48, 2 Kp., *1895 Neustadl, +18.08.1915, Gr. 35
Tenerowicz Łukasz, Korp.TitZgsf. IR 20 zuget Epidemiespitat 4 Armee, *1885 Sękowa, 29.12.1915, Gr.100
Wlazowski Peter, Kan., kuk FKR 29, *1886 ?, +28.07.1915
Žalud Ottokar, Ziv Oberbauarb., Staatsbahndirektion Prag, *1890 Praga, +13.10.1915, Gr. 78

Ponadto w Nisku pochowano jednego z żołnierzy FusR 122, rannego 31.07.1915 pod Maryniowem: LiermannBehrnard, *1895, Heimsbrunn (Alzacja), +17.09.1915, ewakuowanego następnie przez Krasnystaw do Niska, z zamiarem odtransportowania go szpitala na głębokich tyłach. Jednakże podczas tej peregrynacji odbywającej się konnymi furgonami sanitarnymi, stan rannego pogorszył się na tyle że zmarł już po dotarciu w połowie września 1915 r. do Niska.

Maryniów – uzupełnienia

Przedstawiając opracowanie o Maryniowie (post z 2 grudnia 2025) postawiliśmy tezę, że pochowano tu głównie żołnierzy IR 21 i FusR 122, a zapewne także IR 129 z armii niemieckiej. Jednakże dalszy przegląd materiałów, jakie zgromadził Piotr Moniakowski, jak i ja, wskazuje, że jednak pochowano tu również parę osób z armii rosyjskiej oraz z armii austrowęgierskiej. W przypadku armii rosyjskiej chodzi o 3 NN. żołnierzy poległych latem 1915 r. Więcej wiemy o pochowanym tu zmarłym z armii austro-węgierskiej: był to Anton Stadlmaier, LstInft. *1889 Außerhafling, Vöcklabruck, +7.08.1915, w cywilu robotniku fabrycznym. Myślę, że z biegiem czasu wypłyną jeszcze inne dokumenty, pozwalające kontynuować/zakończyć proces badania obiektu w Maryniowe, więc zapewne zespół NMP jeszcze będzie miał co robić.